يکي از عمده ترين کاربردهاي گياه اوکاليپتوس ، استفاده از اسانس آن به عنوان پرمصرف ترين اسانس در جهان است.اوکاليپتوس درختي است بومي قاره استراليا و از آنجا بسرعت به نقاط مختلف جهان منتقل و کشت شده است.
اين درخت با آب و هواي متفاوت بخوبي سازگار شده است و مصرف متنوعي همچون توليد چوب ، اسانس ، مواد تجاري و... دارد و در بسياري از مناطق ، جنگلکاري گزينه اول در ايجاد فضاي سبز محسوب مي شود.
به همين دليل است که امروزه کشت آن مورد توجه بسياري قرار گرفته است. اگر چه طي ساليان گذشته گونه هاي مختلف اين درخت به ايران نيز وارد شده و با شرايط آب و هوايي اين مرزوبوم سازگاري يافته اند، اما اين بار از اين گياه براي نجات مناطق مردابي جنوب شرق استان تهران استفاده شده است.
دکتر محسن بيگدلي ، عضو هيات علمي سازمان تحقيقات و آموزش کشاورزي استان تهران و مجري اين طرح ، از توانايي ها و ويژگي هاي متفاوت اين گياه مي گويد.


با توجه به آن که اوکاليپتوس از مدتها پيش به ايران وارد شده است ، چرا دوباره مورد توجه قرار گرفته است؟
در حدود 50سال پيش اولين پايه هاي اوکاليپتوس به ايران آورده شد و از حدود 30سال پيش هم به صورت تحقيقاتي و البته با ديدگاه جنگلکاري مورد توجه قرار گرفتند؛ اما در حال حاضر به اين گياه از منظر فضاي سبز و با توجه به دايم سبز بودن و رشد سريعش توجه شده است.
به اين منظور تا به حال 3طرح تحقيقاتي در کشور انجام شده اندکه در 2طرح اولي ، شناسايي گونه هاي مناسب و سازگار با کشور مدنظر بوده و در ادامه ترکيبات اسانس اوکاليپتوس از نظر کمي و کيفي مورد بررسي قرار گرفتند.
در طرح سوم هم کشت اوکاليپتوس در جنوب شرق استان تهران و در مناطق شهرري ، کرج و اسلامشهر مورد بررسي قرار گرفت.

اين گياه چه ويژگي هايي دارد که باعث شده براي کاشت در اين مناطق انتخاب شود؟
در کلانشهر تهران ، روزانه مقادير زيادي آب به عنوان آب شرب و بهداشتي مصرف مي شود که متاسفانه در نهايت به صورت زه آب به سمت مناطق جنوب شهر تهران جاري مي شوند و در آنجا سطح آب بالا مي آيد و اين معضل علاوه بر مشکلات متعدد بهداشتي ، باعث غيرقابل کشت شدن زمينهاي اين مناطق نيز مي شود.
به همين دليل ، براي نجات منطقه ، کشت اوکاليپتوس را پيشنهاد کرده ايم. با کاشت اوکاليپتوس ضمن آن که فضاي سبز تهران گسترش پيدا مي کند، مي توان هزينه نگهداري فضاي سبز را هم از اسانس هاي استحصالي از اين گياه به دست آورد.
اين گياه چون دايم سبز است پوششي مناسب در فضاي سبز محسوب مي شود و اگرچه آب دوست بودن و نياز بسيار زياد آن به آب در بسياري مواقع جزو معايبش به حساب مي آيد.
اين خصوصيت در مناطق جنوب شرق تهران مزيتي است که باعث خشک کردن زمين مي شود. چون اوکاليپتوس مانند يک پمپ قوي عمل مي کند و به کمک ريشه هاي عميق خود آب را از سطوح مختلف زمين جذب مي کند. اين همان چيزي است که ما براي نجات منطقه احتياج داريم.
خوشبختانه با توجه به اهميت موضوع ، شهرداري تهران ، ورامين و اسلامشهر همکاري خوبي با ما دارند و براي کاشت اين گياه در سطح وسيع اعلام آمادگي کرده اند.

کشت اوکاليپتوس در اين مناطق از چه زماني شروع مي شود؟
اين طرح در دست اقدام است و در حال حاضر گونه هاي مناسب منطقه را شناسايي کرده ايم و براي اطمينان سازگاري آنها را مورد بررسي قرار داده ايم.
پيش بيني ما اين است که کشت را به صورت مکانيزه در بياوريم و در اراضي به صورتي کشت کنيم که سالي دو سه بار ماشين برداشت داخل رديف ها برود و به صورت مکانيزه برگها را براي استحصال اسانس برداشت کند.
بررسي سازگاري و انتخاب بهترين و مناسب ترين گونه براي منطقه ، سه سال به طور مي انجامد که طي اين زمان رشد قطر و ارتفاع گياه همراه با ميزان اسانس آن مورد بررسي قرار مي گيرد.
پس از آن گونه نهايي تکثير مي شود به صورت بذر و قلمه در اختيار مردم و شهرداري قرار مي گيرد.

فکر مي کنيد کشاورزان منطقه هم از کشت اين گياه استقبال کنند و در صدد جايگزيني آن با کشت و کار فعلي خود برآيند؟
اراضي جنوب تهران عمدتا سبزي و صيفي کاري مي شوند، اما از آنجا که آبهاي اين مزارع از فاضلاب هاي صنعتي و خانگي شهر تهران تامين مي شوند، آلودگي هاي شيميايي و بيولوژيک بسياري خواهند داشت و در نتيجه مصرف مستقيم محصولات کشاورزي اين منطقه خالي از خطر نيست ؛ بنابراين کشت اوکاليپتوس به عنوان کشتي جايگزين که محصولات آن به طور مستقيم مورد استفاده قرار نمي گيرند، گزينه بسيار مناسبي است. با توجه به آن که کشت اين گياه هم مقرون به صرفه است و حداقل درآمدي برابر با سبزيکاري دارد، مورد توجه زمين داران منطقه قرار خواهد گرفت.
در ضمن اين کشت دايمي است و لازم نيست کشاورز به طور مرتب روي زمين کار کند و تجديد کشت انجام دهد.

به طور کلي چقدر از اراضي استان قرار است تحت کشت اين گياه قرار بگيرد؟ آيا نمي توان از آن در فضاي سبز تمامي مناطق تهران استفاده کرد؟
اکنون در استان تهران 56هزار هکتار اراضي زه آب وجود دارند و هر سال بر اين ميزان افزوده مي شود و پيش بيني مي شود دست کم 10هزار هکتار از اين زمينها زير کشت اوکاليپتوس بروند؛ اما درخصوص بقيه مناطق تهران بايد گفت يکي از معايب اوکاليپتوس حساسيت آن نسبت به سرماست ، به صورتي که سرماي کمتر از 10درجه را تحمل نمي کند.
ما براي مناطق جنوب شهر با کوتاه نگهداشتن گياه کوشيديم اين مشکل را برطرف کنيم ، اما براي نقاط کوهستاني و مرتفع شهر گزينه مناسبي محسوب نمي شود.